Uprawa arbuza krok po kroku – kiedy i jak sadzić arbuza?

Arbuz występuje w wielu odmianach, które świetnie rosną w gruncie, jednak nie wszystkie nadają się uprawy w Polsce ze względu na chłodny klimat. Wśród polecanych rodzajów wyróżnić można m.in.;

• Bingo - ma jasnozieloną skórkę i soczystoczerwony miąższ, nadaje się do uprawy w szklarni,
• Janosik - jedna z nielicznych odmian odpornych na chłód, co ciekawe jego miąższ jest  żółty,
• Rosario F1 - jest to mieszaniec, który dobrze sobie radzi w polskim, zimnym klimacie; ma miąższ różowy,
• Złoto Wolicy - ta odmiana może być uprawiana w gruncie, chociaż wymaga więcej uwagi; jego skórka jest żółta, a miąższ jasnoczerwony. 

Jak rośnie arbuz?

Gdy popatrzymy na uprawę arbuza w ciepłych krajach, to zobaczymy, że owoc pokłada się na ziemi (podobnie jak dynia, ogórek czy cukinia), a pnącza wiją się lekko w górę. Arbuz cechuje się niskim wzrostem, lecz dość głębokim ukorzenieniem, które pozwala przetrwać mu suszę.  

Arbuz najlepiej rośnie z rozsady, chociaż niektórzy próbują sadzić go z nasion, co nie zawsze się udaje.  

Jego pędy osiągają długość około 2–3 metrów, a liście w kształcie serca wytwarzają wąsy czepne oraz zalążki kwiatów. Pędy mogą wić się w górę, a zwłaszcza gdy mamy podpory w ogrodzie - nie są one konieczne, gdyż i tak mogą się załamać pod ciężarem owocu.  

Co jest potrzebne do uprawy arbuzów?

Arbuz potrzebuje przede wszystkim przestrzeni. To owoc, który będzie płożył się po gruncie, dlatego należy brać to pod uwagę planując ogród. 

Poza tym odpowiednie przygotowanie gleby jest kluczowe, aby z powodzeniem uprawiać arbuzy. Wiele osób buduje szklarnie lub tunele foliowe, gdyż jest to najlepsze rozwiązanie dla tych tropikalnych owoców nieprzyzwyczajonych do naszego klimatu. 

Uprawa arbuza w doniczce - jak zrobić to dobrze?

Arbuz może rosnąć w doniczce, jeśli wybierzesz karłową lub kompaktową odmianę, bardzo słoneczne i ciepłe stanowisko oraz duży pojemnik, najlepiej co najmniej 30-50 l dla jednej rośliny. W doniczce arbuz wymaga żyznej, przepuszczalnej ziemi, regularnego podlewania i systematycznego zasilania, bo podłoże szybciej przesycha niż w gruncie.

Jak uprawiać arbuza w doniczce?

• Wybierz odpowiednią odmianę - do doniczki najlepiej nadają się odmiany mniejsze, karłowe lub kompaktowe, które tworzą krótsze pędy i mniejsze owoce. Duże odmiany gruntowe mogą mieć za mało miejsca na balkonie.

• Dobierz duży pojemnik - jedna roślina potrzebuje stabilnej donicy o pojemności minimum 30l, a najlepiej większej, jeśli chcesz uzyskać silniejszy wzrost i lepsze owocowanie. Doniczka musi mieć otwory odpływowe.

• Przygotuj żyzne i przepuszczalne podłoże - ziemia powinna być bogata w próchnicę, dobrze odżywiona, przepuszczalna i lekko kwaśna, o pH około 5,5-6,0. Na dnie doniczki warto ułożyć warstwę drenażu.

• Sadź z rozsady po przymrozkach - arbuza w doniczce najlepiej uprawiać z wcześniej przygotowanej rozsady. Na balkon lub taras wystawiaj roślinę dopiero po połowie maja, gdy minie ryzyko przymrozków i noce są ciepłe. Unikaj częstego przemieszczania, ponieważ arbuz źle znosi różnice temperatur i stres związany z częstą zmianą otoczenia.

• Zapewnij dużo słońca i ciepła - arbuz potrzebuje minimum 8 godzin pełnego słońca dziennie, najlepiej na osłoniętym, południowym lub południowo-zachodnim balkonie. W chłodne dni donicę można przesunąć w bardziej osłonięte miejsce.

• Podlewaj regularnie, ale nie przelewaj - ziemia w doniczce powinna być stale lekko wilgotna, ale nie mokra. Zalegająca woda sprzyja gniciu korzeni. Najlepiej podlewać rano, ciepłą, odstaną wodą.

• Nawoź w czasie wzrostu i owocowania - po przyjęciu się rośliny można ją zasilać nawozem do owoców i warzyw. Na początku ważny jest wzrost pędów, a później potas i fosfor, które wspierają rozwój owoców.

• Podeprzyj pędy i owoce, jeśli prowadzisz roślinę pionowo - arbuzy naturalnie płożą się po ziemi, ale na balkonie można prowadzić pędy przy podporze. Wtedy rozwijające się owoce warto podwiązać lub podeprzeć, aby nie obciążały pędów. W uprawie doniczkowej zwykle warto zostawić na roślinie tylko jeden lub dwa owoce. Dzięki temu arbuz ma większą szansę dobrze je wykarmić i doprowadzić do dojrzałości w krótszym, polskim sezonie.

Uprawa arbuza w gruncie - jak zapewnić dobre warunki?

Uprawa arbuza w gruncie jest możliwa, jeśli roślina ma bardzo ciepłe, słoneczne i osłonięte stanowisko, żyzną oraz przepuszczalną glebę i zostanie posadzona dopiero po ustąpieniu ryzyka przymrozków. Arbuz źle znosi chłód, dlatego w polskich warunkach warto dodatkowo ogrzewać podłoże folią lub włókniną.

Jak uprawiać arbuza w gruncie?

• Przygotuj ciepłe i słoneczne stanowisko - wybierz miejsce osłonięte od wiatru, najlepiej z ekspozycją południową. Im więcej słońca, tym lepiej arbuz rośnie i dojrzewa. Chłód hamuje wzrost, a przymrozki mogą całkowicie zniszczyć roślinę.

• Zadbaj o żyzną, przepuszczalną glebę - ziemia powinna być bogata w próchnicę, dobrze odżywiona, lekko wilgotna, ale nie podmokła. Najlepszy odczyn gleby to około 5,5-6,0 pH. Przed sadzeniem warto wymieszać podłoże z kompostem lub dobrze rozłożonym nawozem organicznym.

• Sadź po przymrozkach - rozsadę arbuza sadzi się do gruntu dopiero wtedy, gdy noce są ciepłe, a gleba dobrze się nagrzeje. W praktyce najczęściej jest to druga połowa maja lub czerwiec. Zbyt wczesne sadzenie do zimnej ziemi może zahamować wzrost.

• Zachowaj odpowiedni rozstaw - arbuz tworzy długie pędy, dlatego potrzebuje dużo miejsca. Sadzonki najlepiej sadzić w dużych odstępach, co najmniej około 80 cm od siebie, aby miały przestrzeń na rozwój i dobrą cyrkulację powietrza.

• Ogrzewaj i ściółkuj podłoże - folia lub włóknina pomaga zatrzymać ciepło w glebie, ogranicza chwasty i zmniejsza parowanie wody. To szczególnie ważne w chłodniejszych rejonach oraz na początku uprawy.

• Podlewaj regularnie, ale bez przelewania - arbuz potrzebuje wilgoci zwłaszcza w czasie wzrostu i zawiązywania owoców. Podlewaj przy ziemi, najlepiej rano, unikając moczenia liści. Zalegająca woda może prowadzić do gnicia korzeni.

• Nawoź z umiarem - na początku roślina potrzebuje składników do wzrostu pędów, a w czasie kwitnienia i owocowania szczególnie ważne są potas i fosfor. Unikaj nadmiaru azotu, który może pobudzać liście kosztem owoców.

• Unikaj najczęstszych błędów - zbyt wczesnego sadzenia, stanowiska w cieniu, ciężkiej i mokrej gleby, za gęstego rozstawu, podlewania po liściach oraz pozostawiania roślin bez osłony w chłodne noce.

W gruncie arbuz najlepiej udaje się w najcieplejszych, osłoniętych częściach ogrodu. Jeśli sezon jest chłodny albo stanowisko mniej korzystne, dobrym rozwiązaniem może być uprawa pod tunelem foliowym, gdzie łatwiej utrzymać wyższą temperaturę.

Temperatura i wilgotność 

Jak już wspomniano wcześniej, im cieplej, tym lepiej. Uprawa arbuza w polskich warunkach jest trudna z racji na nasz dość zimny klimat.  Warto rozważyć budowę małej szklarni, gdzie będziemy mieć większą kontrolę nad temperaturą i warunkami w niej panującymi.

Jak rośnie arbuz

Rozsada arbuza 

Arbuz można rozmnażać z nasion z rozsady. Średni czas prowadzenia takiego sposobu rozmnażania to 5-6 tygodni. Najlepszym czasem na rozsadę jest druga połowa lutego. Miejsce rozsady musi być ciepłe i słonecznie, np. parapet od południowej strony. Arbuzy kiełkują po około tygodniu. Ważne! Arbuza się nie pikuje. Na miejsce stałe sadzonki wysadza się późną wiosną (końcówka maja) lub z początkiem lata. Robi się to dopiero, gdy nasiona mają wypuszczone co najmniej kilka pędów. Wcześniej sadzonki można hartować, tj. wystawić je na zewnątrz w ciepły, słoneczny dzień - wtedy arbuz będzie miał czas na przyzwyczajenie się do warunków panujących na zewnątrz. Sadzonki z rozsady powinny osiągnąć wysokość około 15 cm, aby można je było wsadzić do gruntu. Pamiętajmy, że arbuz nie lubi przesadzania, dlatego wybieramy dla niego odpowiednie miejsce od razu podczas sadzenia rozsady. Łączny czas prowadzenia rozsady to około 80 dni.

Kiedy sadzić arbuza w gruncie? 

Jak wspomniano wcześniej, późna wiosna (koniec kwietnia najwcześniej) i wczesne lato to dobry czas na sadzenie arbuza, gdyż mija już zagrożenie nocnymi przymrozkami, które są zabójcze dla tej rośliny. Gleba nie może być zmarznięta, musi być już dobrze nagrzana od słońca. Polskie lato jest niestety za krótkie dla arbuzów - może się zdarzyć tak, że roślina zakwitnie, ale nie wyda owoców. Przygotowanie rozsady zimą i wiosną zwiększa nasze szanse na zbiór owoców latem.  

Uprawa arbuza – krok po kroku. Jak sadzić? 

Kiedy siać arbuza?

Arbuza najlepiej siać na rozsadę od drugiej połowy lutego do marca, w ciepłym i bardzo jasnym miejscu. W polskim klimacie siew bezpośrednio do gruntu jest mniej pewny, ponieważ arbuz potrzebuje długiego, ciepłego sezonu. Rozsada daje roślinie wcześniejszy start i większą szansę na dojrzałe owoce.

Siew arbuza - najważniejsze zasady:

- Siew na rozsadę - nasiona wysiewaj pojedynczo do osobnych doniczek. Arbuz źle znosi pikowanie i naruszanie korzeni, dlatego lepiej od razu zapewnić mu oddzielny pojemnik.

- Temperatura i światło - rozsada musi stać w ciepłym, słonecznym miejscu, np. na południowym parapecie. Do kiełkowania arbuz potrzebuje wysokiej temperatury, najlepiej około 22-25°C. W chłodzie nasiona mogą kiełkować wolno albo wcale.

- Czas kiełkowania - w dobrych warunkach arbuzy kiełkują zwykle po około tygodniu. Podłoże powinno być lekko wilgotne, ale nie mokre, ponieważ nadmiar wody może powodować gnicie nasion.

- Sadzenie rozsady do gruntu - sadzonki wysadza się na miejsce stałe dopiero późną wiosną, zwykle pod koniec maja lub na początku czerwca, gdy minie ryzyko przymrozków, a gleba jest dobrze nagrzana.

- Dlaczego nie siać zbyt wcześnie? - zbyt wczesny siew może sprawić, że rozsada będzie długo stała w doniczkach, wyciągnie się, osłabnie i gorzej zniesie przesadzanie.

- Dlaczego nie siać zbyt późno? - zbyt późno wysiany arbuz może nie zdążyć zakwitnąć, zawiązać owoców i doprowadzić ich do pełnej dojrzałości przed końcem sezonu.

Jeśli zależy Ci na pewniejszym plonie, wybierz uprawę z rozsady. Siew bezpośrednio do gruntu warto traktować jako rozwiązanie ryzykowniejsze, odpowiednie głównie dla bardzo ciepłych stanowisk, tuneli foliowych lub wyjątkowo sprzyjającego sezonu.

Krok 1

Przygotowanie rozsady arbuza - pisaliśmy już o tym wcześniej. Warto poświęcić więcej czasu i dobrze się do tego przygotować, aby zwiększyć swoje szanse na obfite zbiory. Rozsada wymaga cierpliwości i regularnego doglądania. 

Krok 2

Wysadzanie do gruntu - tutaj kluczowe jest przygotowanie gruntu, o czym pisaliśmy wcześniej. Żyzna ziemia, dobrze odżywiona, przekopana, a także ocieplona (wyłożona słomą lub agrowłókniną) idealnie nadaje się do uprawy arbuza. Zaleca się przygotowanie tunelu foliowego, gdyż arbuz potrzebuje bardzo ciepłych warunków.

Krok 3

Wysiew z nasion - posadź nasiona na głębokości około 3 cm, umieszczając dwa lub trzy nasiona w dołkach oddalonch od siebie w odległości ok. 50-80 cm. Gdy sadzonki arbuza się ukorzenią, usuń najmniejsze i zostaw najsilniejszą sadzonkę w każdym dołku. Pamiętaj, że ten sposób sadzenia jest dość ryzykowny i może zakończyć się niepowodzeniem.

Krok 4

Ukorzenienie - na tym etapie istotnie jest podlewanie, lecz nie należy przesadzać z ilością wody. Arbuz lubi ciepłą, odstaną wodę deszczową. Zazwyczaj rośliny arbuza potrzebują niewiele wody. Ważne jest to, aby gleba pozostała wilgotna, ale nie mokra. Jeśli co tydzień nie pada wystarczająco dużo, zapewnij swoim roślinom dodatkowe podlewanie. Gdy roślina się przyjmie, możemy zacząć nawożenie. Warto wspomóc nasz arbuz nawozem SUBSTRAL Magiczna Siła Nawóz do Owoców i Warzyw.  

Jak nawozić i pielęgnować arbuza? 

Po posadzeniu, należy nawozić arbuz co kilka tygodni, najlepiej nawozem z azotem, który jest potrzebny do wytworzenia kwiatów. Później można zasilać arbuza potasem i fosforem, aby wspomóc rozwój owoców. Przy wysiewie z rozsady można dodać nieco nawozu.

Aby zwalczyć chwasty i utrzymać wilgotność gleby, rozłóż warstwę organicznej ściółki o grubości około 5 cm wokół arbuzów. Regularnie wyrywaj chwasty, gdy są małe; jeśli poczekasz, aż chwasty będą duże, systemy korzeniowe chwastów mogą zakłócić rozwój korzeni arbuza. 

Gdy pnącze arbuza zacznie kwitnąć, kluczem do zawiązania owoców jest zapylanie przez pszczoły. Unikaj spryskiwania owadów nawozami sztucznymi: chemikalia mogą zabić pożyteczne insekty, których potrzebują twoje rośliny. 

Zbiór arbuzów – kiedy są już dojrzałe? 

Arbuzy dojrzewają pod koniec lata i na początku jesieni. Skąd wiesz, kiedy arbuz jest dojrzały? Uważnie obserwuj roślinę i sprawdzaj jej wygląd.  Jedną z najlepszych wskazówek jest przyjrzenie się miejscu, w którym arbuz spoczywał na ziemi. Prawdopodobnie w okresie wegetacji był bladozielony lub biały. Kiedy zmienia kolor na żółty, jest to znak dojrzałości. Uważaj, aby nie obracać zbyt mocno owocu podczas sprawdzania skórki, ponieważ możesz uszkodzić pnącze. Wystarczy przechylić owoc na tyle, aby zajrzeć pod niego. Na dojrzałych owocach zielone, kręcone wąsy w pobliżu łodygi zaczynają wysychać i brązowieją. Ponadto kolor skórki dojrzałego owocu może wydawać się matowy, a nie błyszczący. 

Możliwe problemy, szkodniki i choroby w uprawie arbuza 

Arbuzy podobnie jak więszkośc owoców są narażone na ataki grzybów. Choroby grzybiczne najczęściej objawiają się małymi plamkami na owocach. W miarę wzrostu plamy te rozszerzają się i stają się czarne lub szare, a na owocach mogą pojawić się nowe zapadnięte obszary. Skórka może pękać i wydzielać lepką, żółtą ciecz. Ponadto sadzonki oraz młode rośliny i owoce, które mają za dużo wody zaczynają brązowieć. Gnicie rośliny to także typowy objaw mączniaka, który jest dość powszechnym grzybem atakujacym wiele roślin.  

Arbuz jest także atakowany przez ptaki i owady, m.in. mszycę melonową, chrząszcze, pająki, muchy i ćmy, a nawet kleszcze. Aby ochronić nasze rośliny, warto zastosować środki owadobójcze lub grzybobójcze, które  zminimalizują ryzyko wystąpienia chorób, np. SUBSTRAL Naturen Multi-Insekt Środek Owadobójczy Spray.  

FAQs

Dlaczego arbuz w doniczce kwitnie, ale nie zawiązuje owoców?
Najczęściej powodem jest brak zapylenia, zbyt chłodne noce, za mało słońca albo osłabienie rośliny w zbyt małej doniczce. Na balkonie może brakować owadów zapylających, dlatego przy słabym zawiązywaniu owoców można delikatnie zapylić kwiaty ręcznie.

Ile owoców zostawić na arbuzie uprawianym w doniczce?
W doniczce najlepiej zostawić jeden lub dwa owoce na roślinie. Większa liczba owoców może nadmiernie obciążyć pędy i sprawić, że arbuzy będą małe albo nie zdążą dojrzeć przed końcem sezonu.

Czy arbuz w doniczce można przenieść do domu na chłodne noce?
Można, szczególnie na początku uprawy, gdy roślina jest jeszcze młoda. Donicę warto przenieść w osłonięte, jasne miejsce, jeśli zapowiadane są chłodne noce. Trzeba jednak unikać częstego przestawiania w zupełnie inne warunki, bo arbuz źle znosi stres i nagłe spadki temperatury.

Czy region Polski ma znaczenie przy uprawie arbuza w gruncie?
Tak. W cieplejszych rejonach Polski, np. na zachodzie kraju, Dolnym Śląsku, Opolszczyźnie, w Wielkopolsce czy cieplejszych częściach Małopolski, arbuz ma zwykle lepsze warunki w gruncie. W chłodniejszych miejscach, np. na północnym wschodzie, Podlasiu, Suwalszczyźnie oraz w rejonach podgórskich i górskich, bezpieczniejsza może być uprawa pod osłonami.

Czy arbuza w gruncie trzeba przykrywać folią lub włókniną?
Nie zawsze, ale w polskich warunkach często pomaga to utrzymać wyższą temperaturę gleby, ograniczyć chwasty i przyspieszyć wzrost. Osłony są szczególnie przydatne po posadzeniu rozsady, w chłodniejszych rejonach i przy mniej stabilnej pogodzie.

Dlaczego arbuz w gruncie ma dużo liści, ale mało owoców?
Przyczyną może być nadmiar azotu, za mało słońca, chłodne noce, brak zapylenia albo zbyt krótki sezon. Warto ograniczyć nawożenie azotowe po rozpoczęciu kwitnienia, zadbać o ciepłe stanowisko i nie zostawiać zbyt wielu zawiązków na słabszej roślinie.

Czy warto siać arbuza w styczniu?
Zwykle nie warto. Zbyt wczesny siew sprawia, że rozsada długo stoi w doniczce, może się wyciągać i słabnąć przed sadzeniem do gruntu. Lepszym terminem jest druga połowa lutego lub marzec, gdy łatwiej utrzymać odpowiedni rytm wzrostu przed wysadzeniem.

Co zrobić, jeśli rozsada arbuza przerosła przed sadzeniem?
Przerośniętą rozsadę ustaw w jak najjaśniejszym miejscu, ogranicz nadmierne ciepło i nie przelewaj podłoża. Nie pikuj arbuza, bo źle znosi naruszanie korzeni. Do gruntu sadź go dopiero wtedy, gdy minie ryzyko przymrozków i gleba będzie ciepła.

Dlaczego nasiona arbuza nie kiełkują?
Najczęściej powodem jest zbyt niska temperatura, zbyt mokre podłoże, stare nasiona albo brak wystarczającej ilości światła po wschodach. Arbuz potrzebuje ciepła i lekko wilgotnej, ale nie mokrej ziemi. W chłodzie kiełkowanie może być bardzo wolne albo w ogóle się nie udać.