Sadzenie i uprawa ziemniaków

Jak uprawiać ziemniaki

Ziemniaki (Solanum tuberosum) są bulwami, które formują się i rosną przy korzeniu rośliny. Roślina ta wytwarza również pędy kwiatowe, które pojawiają się nad ziemią. 

Ziemniaki są nie tylko ważnym źródłem węglowodanów, ale również także  potasu. Dzięki ich uniwersalności, można spożywać je zarówno na ciepło, jak i na zimno, przyrządzając je na wiele sposobów. Na szczęście uprawa ziemniaków zarówno w pojemnikach, jak i w ziemi, jest bardzo prosta. Zaledwie kilka innych roślin zapewnia tak duże zbiory, jak ziemniak.

Kiedy sadzić ziemniaki

Ziemniaki najlepiej sadzić wiosną, zwykle od połowy kwietnia do połowy maja, gdy gleba na głębokości około 10 cm osiąga stabilnie 8-10°C. Bardzo wczesne odmiany można sadzić wcześniej, nawet pod koniec marca, ale tylko wtedy, gdy ziemia jest wystarczająco ciepła, przepuszczalna i nie jest podmokła.

Termin sadzenia warto dopasować do odmiany ziemniaka i warunków w ogrodzie. Zbyt wczesne sadzenie w zimnej, mokrej glebie może opóźnić wschody, zwiększyć ryzyko gnicia sadzeniaków i osłabić start roślin. Z kolei zbyt późne sadzenie może skrócić okres wegetacji i wpłynąć na wielkość plonu.

Ziemniaki można podzielić na trzy grupy ze względu na termin sadzenia i zbioru:

- Ziemniaki bardzo wczesne - zwykle sadzi się je pod koniec marca lub na początku kwietnia, jeśli gleba jest już dostatecznie ogrzana. Przy chłodniejszej pogodzie warto poczekać albo zabezpieczyć grządkę włókniną. Zbiór przypada najczęściej od czerwca do lipca.

- Ziemniaki wczesne - najczęściej sadzi się je w pierwszej połowie kwietnia, gdy minie ryzyko silniejszych przymrozków, a ziemia zacznie się stabilnie ogrzewać. Zwykle zbiera się je od lipca do sierpnia.

- Ziemniaki późne, czyli plon główny - sadzi się przeważnie od drugiej połowy kwietnia do początku maja. Potrzebują dłuższego sezonu wegetacyjnego, ale dają większe bulwy i lepiej nadają się do przechowywania.

Najlepszym sygnałem do rozpoczęcia sadzenia nie jest sama data w kalendarzu, ale stan gleby. Ziemia powinna być ogrzana, lekko wilgotna, ale nie mokra, dobrze spulchniona i łatwa do obrobienia. Jeśli po wykopaniu dołka gleba jest zimna, zbita i klei się do narzędzi, lepiej poczekać kilka dni lub tygodni.

Kiedy sadzić ziemniaki na wczesny zbiór?

Ziemniaki na wczesny zbiór sadzi się zwykle od końca marca do początku kwietnia, a w bardzo sprzyjających warunkach nawet od połowy marca. Najważniejsza jest jednak nie sama data, ale temperatura gleby. Podkiełkowane sadzeniaki odmian bardzo wczesnych można sadzić wcześniej, gdy ziemia na głębokości około 10 cm jest już ogrzana, przepuszczalna i nie jest podmokła.

Przy uprawie ziemniaków na wczesne warto pamiętać o kilku zasadach:

- Wybierz odmiany bardzo wczesne lub wczesne - do uprawy na wczesny zbiór najlepiej nadają się odmiany o krótkim okresie wegetacji, które szybko rozpoczynają wzrost i pozwalają uzyskać młode bulwy już w czerwcu lub na początku lata. W uprawie amatorskiej często wybiera się m.in. odmiany bardzo wczesne i wczesne, takie jak Riviera, Denar, Lord, Impresja, Colomba, Werbena czy Miłek. Przy wyborze warto sprawdzić opis odmiany, odporność na choroby, typ kulinarny oraz zalecenia dla danego regionu.

- Podkiełkuj sadzeniaki przed sadzeniem - na kilka tygodni przed planowanym sadzeniem przenieś bulwy do jasnego, chłodnego pomieszczenia, aby wytworzyły krótkie, mocne kiełki. Podkiełkowane sadzeniaki szybciej startują po posadzeniu i pozwalają przyspieszyć zbiór.

- Sprawdź temperaturę gleby - przy wczesnym sadzeniu gleba powinna być już ogrzana przynajmniej do około 6-8°C na głębokości 10 cm. W zimnej, ciężkiej i mokrej ziemi sadzeniaki mogą wolniej wschodzić albo gnić.

- Zadbaj o lekką, szybko nagrzewającą się glebę - ziemniaki na wczesny zbiór najlepiej udają się na stanowisku słonecznym, w glebie przepuszczalnej, spulchnionej i niezbyt mokrej. Gleby lekkie nagrzewają się szybciej niż ciężkie, dlatego często pozwalają na wcześniejsze sadzenie.

- Chroń młode rośliny przed chłodem - po posadzeniu grządkę można przykryć agrowłókniną, zwłaszcza jeśli zapowiadane są chłodne noce. Osłona pomaga zatrzymać ciepło w glebie i ogranicza ryzyko uszkodzeń młodych wschodów przez przymrozki.

- Zachowaj odpowiednią głębokość i rozstaw - sadzeniaki sadzi się zwykle na głębokość około 8-10 cm, w odstępach około 20-30 cm między bulwami i 60-75 cm między rzędami. Dzięki temu rośliny mają miejsce na rozwój i łatwiej je później obsypywać.

Czego potrzeba do uprawy ziemniaków 

Do rozpoczęcia uprawy niezbędne są:

• sadzeniaki ziemniaka
• nawóz do ziemniaków
• głęboki pojemnik lub worek na uprawy
• łopatka ogrodowa
• widły ogrodnicze i szpadel
• konewka
• skrzynie do przechowywania, torby lub worki

To jednak nie koniec listy narzędzi przydatnych do uprawy ziemniaków w ogródku. Na późniejszym etapie ważne będą także: ostra motyka (gracka, opielacz ręczny), która pomoże pozbyć się chwastów, a także jej wariant w kształcie litery U albo trójzęba, który pozwala odgarniać ziemię wokół bulw ziemniaczanych bez ich przecinania. Zbiory usprawnią gable, czyli widły o gęsto rozmieszczonych i tępo zakończonych zębach.

Jak sadzić ziemniaki

Zamiast używania starych kiełkujących ziemniaków, poleca się kupowanie kwalifikowanych sadzeniaków, ponieważ uznawane są za mniej podatne na choroby. Sadzeniaki dostępne są od później zimy do wiosny. Jeśli kupimy je wcześniej, damy im szansę na podkiełkowanie. 

Proces ten polega na pozostawieniu sadzeniaków w jasnym i chłodnym, ale nie mroźnym miejscu, aby mogły podkiełkować. Zachowaj ostrożność podczas obchodzenia się z kiełkującymi ziemniakami, ponieważ kiełki są delikatne i mogą się z łatwością urwać. Jeśli chcesz pominąć ten etap, ziemniaki i tak powinny wykiełkować pod ziemią, ale pojawienie się pędów może zająć trochę więcej czasu.

Sadzenie ziemniaków w ziemi 

Ziemniaki rosną w większości gleb, ale najlepiej uprawiać je w takiej, która jest luźna, żyzna i dobrze nasłoneczniona. Jesienią możesz przygotować glebę przed sadzeniem, dodając do niej dojrzałego obornika lub nawozu.

Jak głęboko i gęsto sadzić ziemniaki

Wykop płytkie rowy o głębokości 7,5-15 cm i sadź ziemniaki kiełkami lub oczkami skierowanymi do góry. Jeżeli sadzisz odmianę bardzo wczesną, sadzeniaki mogą być bliżej siebie. 

Przed podlaniem zasyp i przykryj sadzeniaki ziemią. Staraj się nie podlewać ich zbyt często aż do czasu pojawienia się pędów, ponieważ sadzeniaki mogą gnić w przesiąkniętej glebie. 

Jak sadzić ziemniaki w workach i  pojemnikach

Jeśli gleba jest ciężka, gliniasta lub brakuje ci miejsca, możesz wypróbować uprawę ziemniaków w pojemnikach lub podniesionych grządkach. Wybierając tę opcję, ze względu na ograniczoną przestrzeń, lepiej użyć wczesnych odmian ziemniaków, ponieważ ich bulwy są mniejsze. 

Na jednego sadzeniaka przeznacza się około 10 litrów kompostu, więc w pojemniku o pojemności 40 litrów możesz posadzić do 4 sztuk. Do sadzenia użyj dobrej jakości ziemi kompostowej i upewnij się, że pojemnik lub worek ma odpowiednie otwory drenażowe.

Napełnij pojemnik w jednej czwartej kompostem i umieść na jego powierzchni sadzeniaki, również pędami lub oczkami skierowanymi ku górze. 

Kontynuuj przykrywanie sadzeniaków większą ilością ziemi, aż jej poziom osiągnie około 2-3 cm poniżej górnej krawędzi pojemnika. Podlej i poczekaj, aż pojawią się pędy.

Jak uprawiać, obsypywać i chronić ziemniaki

Podczas aktywnego wzrostu należy zapewnić roślinie odpowiednie nawodnienie, szczególnie podczas okresu suszy. Aby uzyskać lepsze plony, warto regularnie nawozić ziemię. Pojawienie się kwiatów oznacza, że w glebie tworzą się bulwy ziemniaka. 

Warto również usypać wyższe wałki ziemi (redliny) wokół podstawy roślin. Pomaga to w utrzymaniu korzeni w chłodzie i chroni powstające w pobliżu powierzchni gleby bulwy przed ekspozycją na słońce, które może sprawić, że staną się one zielone i trujące.

Pędy ziemniaka są delikatne, więc jeśli pojawią się podczas przymrozków, można je zabezpieczyć pokrywą. To kolejna zaleta uprawy ziemniaków w pojemnikach można je łatwo przenieść w czasie przymrozków.

Potencjalne problemy z uprawą ziemniaka

Ziemniaki mogą być narażone na szkodniki, takie jak ślimaki i mątwiki, oraz na choroby takie jak zaraza ziemniaka, która może rozwinąć się w wilgotnych i ciepłych warunkach. Zaraza ziemniaka powoduje zgniliznę łodygi i bulw, zabijając roślinę. 

Postaraj się więc wybrać odmiany odporne na zarazę, takie jak na przykład Setanta lub Sarpo Mira, lub wybierz rośliny wczesne, które zwykle zbiera się, zanim pojawi się zaraza. Możesz również wybrać odmianę ziemniaka odporną na niektóre szkodniki. 

Choroby i szkodniki, które atakują ziemniaki, wpływają nie tylko na nadziemną część rośliny, ale też na bulwy. Wychodowanie zdrowych, smacznych i łatwych w przechowywaniu ziemniaków zależy w dużej mierze od zasobności gleby oraz pogody. Następujące po sobie naprzemiennie ulewy i okresy suszy mogą przyczyniać się m.in. do paciorkowatości,  dzieciuchowatości czy pustowatości bulw. Z kolei nieprawidłowe dobór i przygotowanie gleby mogą wywoływać rdzawą plamistość miąższu. 

Zagrożeniem dla ziemniaków są także chwasty, m.in.: trudny do wyeliminowania perz, różne odmiany rdestu czy lebioda. Silne zachwaszczenie pola ziemniaczanego może obniżać plon nawet o 70%; utrudnia także zbiory.

Kiedy zbierać ziemniaki

Możesz zacząć zbierać ziemniaki, gdy ich kwiaty obumrą. Jednak wielu ogrodników woli poczekać kilka tygodni, aby bulwy ziemniaka miały ostatnią szansę na urośnięcie przed zbiorem. 

W końcu liście i łodygi zaczną żółknąć i obumierać, co jest dobrym momentem na rozpoczęcie wykopków. Potraktuj ten etap jako sygnał do zaprzestania podlewania. Robiąc to co najmniej dzień lub dwa przed zbiorami, dajesz glebie szansę wyschnięcia, co sprawia, że zbieranie plonów staje się dużo czystsze.

Jak zbierać ziemniaki

Wykop całą roślinę widłami lub szpadlem, uważając, aby nie wbić ich w bulwy. Niektóre ziemniaki łatwo odchodzą od korzeni rośliny, inne należy delikatnie oderwać.

Po zbiorach możesz umieścić ziemniaki w suchym miejscu do podeschnięcia, pozostawiając na nich trochę ziemi. Ułatwi to ich późniejsze czyszczenie. Przebierając ziemniaki do jedzenia i przechowywania, przetestuj ich skórkę palcem. Te ze skórą, która łatwo pęka po naciśnięciu, powinny być użyte w pierwszej kolejności, a te o jędrniejszej i twardszej skórze można przeznaczyć do dłuższego przechowywania. Ziemniaki pozostaw w ciemnych, chłodnym i dobrze wentylowanym miejscu, najlepiej w papierowej torbie lub jutowym worku. 

Nie ma nic lepszego niż uprawa, gotowanie i jedzenie własnych ziemniaków. Pomyśl o tych wszystkich kulinarnych możliwościach!

FAQ:

Jak rośnie ziemniak?

Ziemniak rośnie z sadzeniaka, czyli małej bulwy umieszczonej w ziemi. Najpierw wypuszcza kiełki, korzenie i zielone pędy nad powierzchnią gleby. Następnie pod ziemią tworzy podziemne pędy, czyli stolony, na których zaczynają rozwijać się nowe bulwy.

W uproszczeniu wzrost ziemniaka przebiega w kilku etapach:

1. Sadzenie sadzeniaków - bulwy umieszcza się w żyznej, przepuszczalnej glebie, zwykle na głębokości około 8-10 cm.

2. Kiełkowanie i wzrost naci - z oczek sadzeniaka wyrastają pędy, które przebijają się nad ziemię i tworzą zieloną część rośliny.

3. Tworzenie stolonów - pod ziemią roślina wypuszcza boczne pędy, na których później powstają młode bulwy.

4. Kwitnienie i zawiązywanie bulw - w czasie intensywnego wzrostu na pędach mogą pojawić się kwiaty, a pod ziemią zaczynają przyrastać bulwy.

5. Dojrzewanie - gdy nać żółknie i zaczyna zasychać, bulwy kończą wzrost, a ich skórka stopniowo grubieje.

Cały proces trwa zwykle od około 60 do 140 dni, zależnie od odmiany. Najwcześniej można zbierać - jak sama nazwa wskazuje - odmiany wczesne ziemniaków. Natomiast odmiany późne potrzebują dłuższego sezonu i lepiej nadają się do przechowywania.

Czy można sadzić ziemniaki w marcu?

Tak, ale głównie odmiany bardzo wczesne i tylko wtedy, gdy gleba jest już wystarczająco ciepła. W praktyce marcowe sadzenie sprawdza się najlepiej w cieplejszych rejonach, na lekkich glebach i przy użyciu podkiełkowanych sadzeniaków. Jeśli ziemia jest zimna lub mokra, lepiej poczekać.

Co zrobić, jeśli po posadzeniu ziemniaków zapowiadane są przymrozki?

Jeśli ziemniaki jeszcze nie wzeszły, krótkie ochłodzenie zwykle nie jest dużym problemem. Większą ostrożność trzeba zachować po pojawieniu się pędów nad ziemią. Wtedy młode rośliny można osłonić agrowłókniną albo lekko obsypać ziemią, aby ograniczyć ryzyko uszkodzeń.

Czy termin sadzenia ziemniaków zależy od regionu Polski?

Tak. W cieplejszych regionach, np. na zachodzie kraju, Dolnym Śląsku, Opolszczyźnie czy w cieplejszych częściach Wielkopolski i Małopolski, ziemniaki można zwykle sadzić wcześniej. W chłodniejszych miejscach, np. na północnym wschodzie, Podlasiu, Suwalszczyźnie oraz w rejonach podgórskich i górskich, lepiej poczekać, aż gleba dobrze się ogrzeje.