Bukszpan – wielki powrót klasyka. Uprawa, pielęgnacja i ratunek po ćmie
Bukszpan zwyczajny (Buxus sempervirens) to od wieków król polskich ogrodów. Cenimy go za elegancję, gęsty pokrój i dekoracyjny wygląd przez cały rok. To idealna roślina na niskie żywopłoty, obwódki rabat czy skomplikowane żywe rzeźby. Jak pielęgnować bukszpan, kiedy go przycinać i czy można go odratować po ataku ćmy bukszpanowej?
Co każdy ogrodnik powinien wiedzieć o bukszpanie wieczniezielonym?
Bukszpan jest małym, wieczniezielonym drzewem lub krzewem o powolnym tempie wzrostu. Powszechnie jest uprawiany w formie niskich żywopłotów lub wykorzystywany jako roślina obrzeżna. Można go spotkać zarówno w formalnych ogrodach, jak i tych w stylu wiejskim. Bywa uprawiany w doniczkach.
Wszystkie odmiany bukszpanu preferują stanowiska słoneczne, ale znoszą też częściowe zacienienie. Większość gatunków jest bardzo łatwa w uprawie. W Polsce popularne są 4 główne odmiany bukszpanu, które różnią się nieco wielkością liści, szybkością wzrostu oraz ostateczną wysokością.
Odmiany i formy bukszpanu - co wybrać do swojego ogrodu?
Bukszpan zwyczajny (Buxus sempervirens) - dorasta do 1,5 m wysokości i 75 cm szerokości. To wolno rosnący, wieczniezielony krzew z błyszczącymi, ciemnozielonymi, owalnym liśćmi. Charakteryzuje się bardzo gęstym pokrojem i jest odporny na cień oraz mróz, jednak musi mieć czas (najlepiej cały sezon) na zaaklimatyzowanie się.
Bukszpan japoński (Buxus microphylla japonica) - dorasta do 1 metra wysokości i 70 cm szerokości. Preferuje stanowiska słoneczne i jest najszybciej rosnącą odmianą bukszpanu. Należy jednak pamiętać, że wymaga przez to częstszego przycinania. Jest odporny na mróz i uważany za odmianę tolerującą suszę. Ma bardziej jasnozielone liście niż inne odmiany bukszpanu.
Bukszpan holenderski (Buxus sempervirens suffruticosa) - dorasta do 50 cm wysokości i 50 cm szerokości. To wolno rosnący bukszpan z błyszczącymi, zielonymi, owalnymi liśćmi i bardzo gęstym pokrojem. Jest tolerancyjny dla cienia i doskonale sprawdza się w chłodniejszym klimacie.
Bukszpan koreański (Buxus microphylla micro) - dorasta do 60 cm wysokości i 40 cm szerokości. Jest bardziej tolerancyjny na obszary z cieplejszymi latami niż bukszpan zwyczajny. Znosi zarówno pełne słońce, jak i częściowy cień oraz jest mrozoodporny.
Roślina bywa uprawiana w różnych formach. Często spotyka się bukszpan kulę - w tym kształcie idealnie sprawdza się w donicach postawionych przed wejściem do domu lub jako element geometrycznych rabat.
Z kolei bukszpan na pniu jest formą szczepioną, prezentującą się jak miniaturowe drzewko. Dobry wybór na eleganckie tarasy.
Jak sadzić bukszpan?
Kluczem do sukcesu jest dobry start. Kiedy sadzić bukszpan? Najlepszym terminem jest wiosna (od marca do maja) lub wczesna jesień (wrzesień-październik). Jednak możemy robić nasadzenia przez cały sezon wegetacyjny - najważniejsze jest to, aby roślina miała zapas czasu na ukorzenienie się przed zimą.
Sadzenie w donicach
Bukszpan można uprawiać w donicach lub skrzyniach z dobrym drenażem - wybierz donicę co najmniej 2-3 razy większą od oryginalnej donicy szkółkarskiej.
Napełnij ją wysokiej jakości podłożem do roślin doniczkowych. Delikatnie wyjmij bukszpan z pojemnika produkcyjnego i lekko rozluźnij korzenie, jeśli są zbite. Posadź roślinę w podłożu i obsyp ziemią korzenie. Na koniec podlej - możesz również wyściółkować podłoże. Będzie to zapobiegać wysuszaniu się ziemi w gorące i suche lato.
Kiedy przycinać bukszpan - sekret gęstego krzewu
Regularne strzyżenie to podstawa gęstych, „dywanowych" form. Kiedy przycinać bukszpan?
- Pierwsze cięcie: Wykonujemy wczesną wiosną (przełom marca i kwietnia), usuwając pędy uszkodzone po zimie.
- Drugie cięcie: Formujące, wykonujemy w czerwcu, gdy młode przyrosty nieco stwardnieją.
- Ostatnie cięcie: Sierpień to czas, kiedy przycinamy bukszpan po raz ostatni, by nie pobudzać go do wzrostu przed zimą.
Problemy w uprawie: choroby bukszpanu i szkodniki
Niestety, bukszpany w ostatnich latach są dziesiątkowane przez ćmę bukszpanową.To najpowszechniejsze i najgroźniejsze zagrożenie dla tej odpornej rośliny.
- Cięcie bukszpanu po ćmie – jeśli zauważysz gąsienice, działaj natychmiast. Mechaniczne usunięcie szkodników i silne przycięcie zniszczonych pędów to pierwszy krok. Następnie konieczny jest oprysk (najlepiej naturalnymi preparatami).
- Czy bukszpan odrośnie po ćmie? Wszystko zależy od stopnia zniszczeń. Jeśli kora na głównych pędach jest zdrowa, a uszkodzone są tylko liście, roślina ma dużą szansę na regenerację. Wymaga to jednak czasu i intensywnego nawożenia.
- Jak uratować suchy bukszpan? Jeśli krzew usycha z powodu chorób grzybowych (np. zamieranie pędów), konieczne jest wycięcie chorych części aż do zdrowej tkanki i zastosowanie fungicydu. W internecie warto wyszukać hasło „choroby bukszpanu zdjęcia”, aby precyzyjnie zidentyfikować patogen, ponieważ objawy bywają mylone z przesuszeniem lub skutkiem działania szkodników takich jak ćma.
Pamiętaj: jeśli gałązki są łamliwe i suche w środku - krzew jest martwy. Jeśli pod korą jest zielona tkanka to jest nadzieja, że intensywne podlewanie i przycięcie może jeszcze pomóc wrócić bukszpanowi do formy.
Jak rozmnażać bukszpan?
Bukszpan można rozmnażać przez sadzonki pędowe pobierane latem. Sadzonki o długości 10-15 cm należy umieścić w mieszance torfu i piasku, utrzymując stałą wilgotność. Ukorzenianie trwa około 2-3 miesięcy.
Jak ukorzenić bukszpan?
- Usuń dolne liście z sadzonki.
- Zanurz końcówkę w ukorzeniaczu do roślin półzdrewniałych.
- Umieść w doniczce z mieszanką torfu i piasku.
- Utrzymuj wilgoć (można przykryć doniczkę folią). Korzenie pojawią się po kilku tygodniach.
Czy bukszpan lubi słońce?
Roślina ta jest tolerancyjna - najlepiej czuje się w półcieniu, ale poradzi sobie w słońcu (pod warunkiem wilgotnej gleby) oraz w cieniu (będzie rósł wolniej i mniej gęsto).
Jak szybko rośnie bukszpan?
To roślina dla cierpliwych. Roczne przyrosty to zazwyczaj od 5 do 15 cm, w zależności od odmiany i warunków. Najwolniej rosną odmiany karłowe (np. 'Suffruticosa').
Kiedy przycinamy bukszpan?
Najlepiej 2-3 razy w sezonie - zawsze do tego celu wykorzystujemy ostry sekator. Nigdy nie przycinamy gałązek bezpośrednio przed zimą, aby mróz ich nie poraził.
Kiedy sadzimy bukszpan?
Bukszpan można sadzić przez cały sezon wegetacyjny - najlepiej wiosną lub wczesną jesienią, aby zdążył się ukorzenić przed zimą i by uniknąć upałów.
Czy bukszpan odrośnie po ćmie bukszpanowej
Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. To zależy od tego, jakie szkody poczyniły gąsienice. Jeśli krzew ma suche, łamliwe gałązki - jest martwy. Jeśli jednak w środku widać zielone łyko - jest szansa na jego regenerację. Konieczne jest jednak regularne opryskiwanie krzewu i zasilanie go nawozami przez cały sezon.
Czy bukszpan jest trujący?
Niestety tak - wszystkie części rośliny zawierają toksyczne alkaloidy. Należy uważać, by zwierzęta domowe lub dzieci nie spożyły przypadkiem jego liści.
