Storczyki – jak uprawiać i pielęgnować je w domu?

Odmiany storczyków

Storczyki, zwane też orchideami, to kwiaty, których największe zróżnicowanie gatunkowe występuje w strefie tropikalnej. Większość storczyków wykorzystuje powietrzne korzenie do przyczepiania się do drzew, skał czy innych roślin (oznacza to, że są epifityczne). Odsłonięte korzenie spełniają dość istotną funkcję, ponieważ pobierają wilgoć oraz składniki odżywcze z otoczenia.

Większość storczyków jest epifityczna, chociaż niektóre są pół-lądowe:

• Storczyki epifityczne to na przykład szeroko dostępna odmiana Phalaenopsis, znaną jako ćmówka, a także silnie pachnące storczyki Cattleya i Oncidium. Innym przykładem jest orchidea Vanda, która jest ceniona za swoje duże kwiaty i często jest sprzedawana na gołym korzeniu, ponieważ rośnie naturalnie.
• Storczyki pół-lądowe to inne tropikalne orchidee, takie jak Paphiopedilum lub Slipper Orchid, których korzenie wrastają w ziemię. W środowisku naturalnym storczyki rosłyby w glebie w dżungli.

Storczyki są uprawiane komercyjnie ze względu na ich wspaniałe kwiaty. Możemy kupić je w każdej kwiaciarni i w wielu sieciowych marketach, pojawiają się ponadto w dyskontach. Ich zaletą jest różnorodność, piękne kwiaty oraz przystępne ceny. Najbardziej popularne, a przy tym najłatwiejsze w pielęgnacji, są falenopsisy (Phalaenopsis), ale kupimy też inne rodzaje storczykowatych np. storczyk Dendrobium.

Jakie narzędzia i sprzęty są potrzebne do uprawy storczyków?

Zamiast kupować gotowe kwiaty, możemy je wyhodować z nasion, ale wymaga to specjalistycznego sprzętu. Zdecydowanie łatwiej jest kupić kwitnące orchidee i otoczyć je odpowiednią troską.
Potrzebne narzędzia do przesadzania i hodowli storczyków w domu:

• pokarm dla storczyków,
• urządzenie do podlewania lub puszka,
• spryskiwacz,
• sadzonki, podpory i klipsy,
• przezroczysta plastikowa doniczka do orchidei,
• nawóz do orchidei,
• podłoże do uprawy storczyków,
• sekator,
• dekoracyjna osłonka na doniczkę (opcjonalnie).

Do codziennej pielęgnacji storczyków potrzebujemy małego urządzenia do podlewania oraz specjalistycznej pożywki (pokarmu) dla storczyków. Do regularnego karmienia najlepiej nadaje się zbilansowany nawóz do storczyków. Jeżeli otoczenie jest bardzo suche, przyda się spryskiwacz, który wytworzy mgiełkę pomagającą w podniesieniu wilgotności.

Możemy potrzebować palików, klipsów i podpórek, aby wesprzeć wschodzące pałki kwiatowe. Upewnijmy się, że są czyste przed użyciem. Ponadto potrzebne będą sterylne narzędzie tnące jak sekator, którym usuniemy martwe lub gnijące części rośliny.

Jak uprawiać storczyki?

Uprawa storczyków w domu dla początkujących może wydać się czasochłonna i wymagająca, ale praca na pewno się opłaci. Zwłaszcza że możemy zakupić od razu młode roślinki – nie musimy uprawiać ich od zera (z nasion). Zaletą tych ekskluzywnych kwiatów jest to, że mogą kwitnąć długimi miesiącami, a ich kwiaty będą idealną ozdobą każdego domu.

Storczykiem najlepiej nadającym się do uprawy w domu jest falenopsis (Phalaenopsis), ponieważ toleruje słabsze oświetlenie, ma trwałe kwiaty i szybko dochodzi do siebie po rzadkim podlewaniu. Warto rozważyć Paphiopedilum, który wprawdzie jest rzadziej dostępny, ale może kwitnąć miesiącami. Odmiana ta ma cętkowane liście, co czyni z niej doskonałą ozdobną rośliną doniczkową nawet poza fazą kwitnienia.

Niezależnie, jaką odmianę wybierzemy, ważna jest odpowiednia uprawa i pielęgnacja storczyków. Tylko wtedy roślina będzie wspaniałą dekoracją, zachwycającą fantazyjnymi kolorami i kształtem kwiatów.

Warto przesadzić nowo zakupione storczyki, aby sprawdzić korzenie i stan podłoża. Powinniśmy też sprawdzić, czy na roślinie nie ma oznak szkodników lub choroby.

Uprawa storczyka w domu krok po kroku

1. Ostrożnie wyciągamy roślinę z doniczki i delikatnie usuwamy podłoże wokół korzeni. Możemy wypłukać korzenie pod zlewem lub moczyć je przez 10 minut – nawodnione korzenie storczyka są bardziej elastyczne i odporne na uszkodzenia.
2. Korzenie powietrzne storczyka są zwykle blade, z zielonymi końcówkami. Nie usuwamy ich, ponieważ bez nich roślina nie przetrwa! Usuwamy tylko martwe korzenie za pomocą sterylnego narzędzia tnącego. Najłatwiejszym sposobem na stwierdzenie, czy korzeń jest martwy, jest jego delikatne naciśnięcie. Jeśli stawia opór i wydaje się mocny, to nadal żyje. Jeśli jest papkowaty lub pomarszczony, oznacza to, że jest martwy i nie będzie już służyć roślinie.
3. Storczyk sadzimy w doniczce tego samego rozmiaru, co zakupiona, lub wybieramy o jeden rozmiar większą. Upewnijmy się, że korzenie mają miejsce – najlepiej sprawdzi się tu przezroczysta doniczka, dzięki której możemy regularnie sprawdzać stan korzeni. Taka plastikowa doniczka ma jeden minus – nie jest ładna wizualnie, dlatego możemy ją schować w ozdobnej osłonce (innej doniczce).
4. Dodajemy troszeczkę nowego podłoża, stukając w bok doniczki tak, aby znalazło się między korzeniami orchidei. Używamy specjalnego podłoża do uprawy storczyków, ponieważ tradycyjna gleba nie jest odpowiednia dla tych tropikalnych roślin. Podłoże dla storczyków zastępuje glebę i zapewnia podparcie bez ryzyka duszenia korzeni. Mieszanki do storczyków mogą zawierać wióry z kory, węgiel drzewny, mech torfowiec i łupiny orzecha kokosowego. Są przewiewne, ale często organiczne, do tego zatrzymują wilgoć, aby korzenie mogły ją wchłonąć.
5. Raz lub dwa razy w miesiącu możemy nawozić storczyka płynną karmą. Nawożenie należy robić częściej, gdy pojawią się kwiatostany.
6. Po zakończeniu kwitnienia używamy sekatora, aby usunąć łodygę kwiatową u podstawy rośliny.

Jaka ziemia do storczyków sprawdzi się najlepiej?

Storczyków nie sadzi się w zwykłej ziemi doniczkowej. Najlepsze jest lekkie, przewiewne i przepuszczalne podłoże do storczyków, najczęściej oparte na korze oraz składnikach poprawiających drenaż. Taka mieszanka stabilizuje roślinę, ale nie dusi korzeni i nie zatrzymuje nadmiaru wody.

Jak przygotować dobre podłoże do storczyków?

- Wybierz specjalne podłoże do storczyków - gotowa mieszanka będzie bezpieczniejsza niż zwykła ziemia uniwersalna, szczególnie przy popularnych falenopsisach.
- Zadbaj o luźną strukturę - kora, wióry kokosowe, keramzyt, perlit, węgiel drzewny lub mech torfowiec pomagają utrzymać przewiewność i ograniczają ryzyko gnicia korzeni.
- Dopasuj wilgotność do rośliny - więcej kory i keramzytu sprawdzi się tam, gdzie podłoże długo przesycha, a niewielki dodatek mchu torfowca może pomóc przy roślinach, które zbyt szybko tracą wilgoć.
- Nie ubijaj podłoża zbyt mocno - podczas przesadzania dosypuj je stopniowo między korzenie i delikatnie stukaj w bok doniczki. Mieszanka ma podtrzymywać roślinę, ale nadal przepuszczać powietrze.
- Użyj doniczki z odpływem - storczyk potrzebuje nie tylko odpowiedniego podłoża, ale też doniczki z otworami, przez które nadmiar wody swobodnie wypłynie po podlewaniu.

Czego unikać przy wyborze ziemi do storczyków?

Nie używaj ciężkiej ziemi uniwersalnej, ziemi ogrodowej ani zbitego podłoża, które długo trzyma wodę. Storczyki, szczególnie popularne falenopsisy, potrzebują powietrza wokół korzeni. Zbyt mokre i ciężkie podłoże może prowadzić do gnicia korzeni, żółknięcia liści i słabszego kwitnienia.

Storczyki na ogół wymagają przesadzania co dwa do czterech lat, w zależności od gatunku. Ciekawostką jest również możliwość samodzielnego zabarwienia orchidei.
Jak zabarwić storczyka w domu? Jeżeli chcemy uzyskać niebieskiego storczyka, dodaje się odrobinę atramentu do wody przy podlewaniu. Stosowane są również barwniki spożywcze, które są wstrzykiwane w nacięte pędy. Warto podkreślić, że każda ingerencja w roślinę jest dla niej groźna i lepiej nie eksperymentować, jeżeli zależy nam na zachowaniu pięknych kwiatów.

Czy storczyki lubią słońce?

Storczyki lubią jasne stanowiska, ale większość z nich nie toleruje ostrego, bezpośredniego słońca. Najlepiej rosną w świetle rozproszonym, np. przy oknie wschodnim lub zachodnim. Zbyt mocne słońce może powodować poparzenia liści, a zbyt mała ilość światła - słabszy wzrost i problemy z kwitnieniem.

Jakie stanowisko dla storczyka będzie najlepsze?

• Okno wschodnie lub zachodnie - to zwykle najlepszy wybór dla popularnych storczyków, takich jak Phalaenopsis. Roślina ma wtedy dużo światła, ale nie jest narażona na najostrzejsze południowe słońce.
   
• Okno południowe z osłoną - może się sprawdzić, jeśli światło jest filtrowane przez firankę, roletę albo ustawienie rośliny nieco dalej od szyby. Bez osłony liście mogą ulec poparzeniu, szczególnie latem.
   
• Okno północne lub miejsce w głębi pokoju - zwykle daje za mało światła, dlatego storczyk może słabiej rosnąć i nie kwitnąć. Jeśli nie ma innej możliwości, warto rozważyć doświetlanie rośliny.
   
• Zmiany sezonowe - zimą storczyk może stać bliżej okna, bo światło jest słabsze. Latem warto chronić go przed ostrym południowym słońcem i przegrzewaniem przy szybie.

Po czym poznać, że storczyk ma niewłaściwą ilość światła?
Przy zbyt mocnym słońcu na liściach mogą pojawić się jasne, suche lub brązowe plamy, żółknięcie i przypalenia. Wtedy odsuń roślinę od szyby albo przefiltruj światło firanką.
Przy zbyt małej ilości światła storczyk może słabo kwitnąć, wolniej rosnąć i wypuszczać wydłużone, mniej zwarte liście. W takiej sytuacji warto przenieść go bliżej jasnego okna.
Phalaenopsis i Oncidium najlepiej czują się w jasnym, ale rozproszonym świetle. Odmiany takie jak Cattleya, Vanda czy Dendrobium mogą potrzebować więcej światła i ciepła, ale również warto chronić je przed najmocniejszym słońcem, szczególnie w czasie upałów.

Dendrobium nobile - uprawa w domu

Dendrobium nobile najlepiej rośnie w domu na jasnym stanowisku z rozproszonym światłem, przy umiarkowanym podlewaniu i wyraźnym okresie spoczynku. Aby pobudzić storczyk do kwitnienia, jesienią i zimą warto zapewnić mu chłodniejsze, jasne miejsce, ograniczyć podlewanie i wstrzymać nawożenie.

Jak pielęgnować Dendrobium nobile w domu?

- Światło - ustaw roślinę w jasnym miejscu, ale chroń ją przed ostrym, bezpośrednim słońcem. Dobrym wyborem będzie jasny parapet z delikatnie filtrowanym światłem.
- Podlewanie w okresie wzrostu - podlewaj umiarkowanie, dopiero gdy podłoże zacznie przesychać. Nie zostawiaj korzeni w stojącej wodzie, ponieważ może to prowadzić do gnicia.
- Temperatura - w czasie wzrostu Dendrobium nobile dobrze czuje się w typowych warunkach domowych, ale do ponownego kwitnienia potrzebuje chłodniejszego okresu odpoczynku.
- Okres spoczynku - jesienią i zimą przenieś roślinę w jasne, chłodniejsze miejsce, z dala od grzejnika. Ogranicz podlewanie i nie nawoź, dopóki roślina nie zacznie ponownie aktywnie rosnąć.
- Pobudzanie kwitnienia - wyraźna różnica między cieplejszym okresem wzrostu a chłodniejszym okresem spoczynku pomaga zawiązać pąki kwiatowe. Gdy pod koniec zimy lub wczesną wiosną storczyk zacznie się budzić, stopniowo zwiększ podlewanie i wróć do delikatnego nawożenia.
- Pędy po kwitnieniu - nie przycinaj zdrowych, zielonych pseudobulw tylko dlatego, że roślina przekwitła. Dendrobium nobile magazynuje w nich wodę i składniki odżywcze. Usuwa się głównie części całkowicie suche, martwe lub chore.

Jeśli Dendrobium nobile wypuszcza nowe pędy, ale nie kwitnie, problem często nie leży w samej roślinie, tylko w braku wyraźnego przejścia między okresem wzrostu a okresem spoczynku. W domowej uprawie najczęściej trzeba świadomie ograniczyć podlewanie i nawożenie jesienią oraz zapewnić roślinie chłodniejsze, jasne miejsce.

Inne odmiany storczyków, takie jak Cymbidiums i Phalaenopsis, potrzebują niewielkiego spadku temperatury, aby zachęcić je do kwitnienia. Niezależnie od gatunku najlepiej unikać ekstremalnych zmian temperatury, ponieważ może to stresować roślinę.

Podlewanie storczyków

Storczyki należy regularnie podlewać, zwłaszcza w okresie ich aktywnego wzrostu. Częstotliwość podlewania zależy od temperatury w pomieszczeniu i wilgotności. Na przykład w suchym środowisku o niskiej wilgotności storczyki należy nawadniać częściej.

Podczas podlewania pozostawiamy podłoże i korzenie dokładnie zwilżone. Należy się upewnić, że rośliny nie przelaliśmy i ewentualny nadmiar wody może swobodnie uciec, np. przez dziurę w dnie doniczki. Unikamy zamoczenia liści, ponieważ woda stojąca może doprowadzić do gnicia.

Najłatwiejszą metodą jest namoczenie doniczki ze storczykiem w większym pojemniku i pozostawienie na 5 do 10 minut. Po upływie tego czasu doniczkę wyciągamy z wody i odstawiamy najlepiej do zlewu, aby woda mogła całkowicie wypłynąć z doniczki. Zanim odstawimy kwiatka na miejsce, przetrzyjmy spód i zewnętrzną część doniczki papierowym ręcznikiem, aby usunąć resztkę wody.

Storczyki należy nawadniać na początku dnia, najlepiej rano, wodą letnią (gorąca lub zimna może uszkodzić korzenie). Pamiętajmy, by ich nie przelewać, ponieważ zbyt częste podlewanie jest zabójcze dla storczyków i mogą gnić – liście zaczną wtedy żółknąć, a kwiaty zwiędną i odpadną. W praktyce lepiej roślinę przesuszyć niż ją przelać.

Jeżeli chcemy sprawdzić, czy roślina nie jest odwodniona, to nasze postępowanie również zależy od rodzaju storczyka:

• W przypadku Phalaenopsis sprawdzamy kolor korzeni, ponieważ przy odwodnieniu zmienia się z jasnozielonego na srebrny lub szary.
• Przy Oncidium i Cattleya dotykamy podłoża, aby sprawdzić, czy nie jest suche w dotyku.

Wilgoć i wentylacja dla zdrowych korzeni

Różne storczyki mają różne potrzeby dotyczące wody. Storczyk Phalaenopsis jest szczególnie odporny i może radzić sobie bez stałego podlewania, podczas gdy Vandas i Paphiopedilum potrzebują większej wilgoci (na poziomie 70-80%), aby dobrze się rozwijać.

Storczyki pobierają składniki odżywcze i wilgoć za pomocą swoich korzeni, które w naturze są wystawione na działanie powietrza. Dlatego też zdrowie korzeni ma kluczowe znaczenie dla sukcesu uprawy storczyka w domu.

Karmienie i regularne podlewanie sprawia, że storczyki pięknie kwitną, a regularne kontrole pod kątem martwych lub gnijących korzeni mogą uratować życie roślinie. Odpowiednia wentylacja jest również niezbędna dla dobrego zdrowia korzeni. Mając to na uwadze, upewnijmy się, że używamy doniczki z otworami wentylacyjnymi i drenażowymi. Podlewajmy roślinę też tylko wtedy, gdy jest to konieczne.

Jak i kiedy kwitną storczyki?

Storczyki w domu wymagają odpowiedniej pielęgnacji, tj. regularnego nawadniania oraz nawożenia – tylko wtedy odpłacą się pięknym wyglądem i obfitym kwitnieniem.

Zwykle storczyki kwitną raz do roku przez około 4 miesiące. W przypadku rozrośniętych roślin kwitnienie może odbywać się nawet 2 do 3 razy w roku, a nawet ciągle – roślina wytwarzać będzie nowe kwiaty na starych łodygach.

Możliwe problemy, szkodniki i choroby w uprawie storczyka

Podczas podlewania storczyka zachowajmy ostrożność, ponieważ jest podatny na gnicie korzeni, liści i łodyg. Nie należy pozostawiać na liściach wody. Unikamy także nadmiernego podlewania.

Tak samo, jak inne rośliny domowe storczyki mogą być narażone na atak szkodników takich jak łyski, wełnowce i przędziorki. Są również podatne na utratę pąków pod wpływem stresu. W przypadku zaobserwowania ataku szkodników, np. przędziorków, roślinę należy odseparować od pozostałych, umyć pod prysznicem i zwiększyć wilgotność powietrza, np. ciągle zraszając roślinę. Uważajmy, aby nie doprowadzić do zapleśnienia.

Dowiedz się więcej: Ochrona storczyków przed szkodnikami

Do najczęściej występujących chorób storczyków zaliczana jest się wiroza liści i mokra zgnilizna bakteryjna (choroby bakteryjne) oraz fuzarioza (choroba grzybicza). Groźna jest również szara pleśń, która jest jedną z najgroźniejszych chorób roślin ozdobnych – jej rozwojowi sprzyja wilgotność powietrza, dlatego należy unikać zraszania liści czy przelewania kwiatów.

Fuzarioza

Doprowadza do żółknięcia najstarszych liści, a u podstawy pojawia się czarna zgnilizna z pomarańczowymi zarodkami. Zainfekowany storczyk powinno się usunąć, a najlepiej spalić. Sąsiadujące z nim rośliny natomiast zaleca się spryskać preparatem przeciwgrzybiczym, zachowując zalecane środki ostrożności (zabieg wykonać najlepiej poza mieszkaniem).

Mokra zgnilizna bakteryjna

Na liściach storczyków pojawiają się małe plamy, często z jaśniejszą otoczką, które szybko się powiększają i z czasem ciemnieją. Liście stają się wodniste i pachną zgniłymi warzywami. W początkowej fazie należy usunąć zainfekowane liście, a miejsca ran potraktować węglem drzewnym. Mocno porażony storczyk najlepiej wyrzucić.

Wiroza liści

Na liściach porażonych storczyków pojawiają się plamy o różnym kształcie i rozmiarze, w kolorze żółty. Z czasem całe liście żółkną i zasychają. Najlepiej w takim przypadku roślinę całkowicie usunąć, ponieważ może zainfekować inne rośliny.

Poczytaj więcej, jakie choroby mogą atakować storczyki

FAQs

Czy podłoże do storczyków trzeba wymieniać co roku?
Nie zawsze. Wiele storczyków przesadza się dopiero wtedy, gdy podłoże jest rozłożone, zbite, stale mokre, porośnięte glonami albo gdy korzenie nie mieszczą się już w doniczce. Jeśli podłoże jest świeże, przewiewne i korzenie wyglądają zdrowo, nie trzeba wymieniać go co roku.

Co oznacza biały lub szary nalot na podłożu storczyka?
Biały lub szary nalot może oznaczać zasolenie podłoża, szczególnie gdy storczyk jest podlewany twardą wodą. Warto wtedy ograniczyć używanie twardej wody prosto z kranu i obserwować stan korzeni. Jeśli podłoże jest stare, zbite lub nieprzyjemnie pachnie, lepiej je wymienić.

Czy przezroczysta doniczka pomaga dobrać podłoże dla storczyka?
Tak, przezroczysta doniczka ułatwia kontrolę korzeni i wilgotności podłoża. Dzięki temu łatwiej zauważyć, czy korzenie są zdrowe, czy podłoże długo pozostaje mokre i czy roślina nie wymaga przesadzenia.

Czy storczyk może stać na parapecie południowym?
Może, ale zwykle wymaga osłony przed ostrym słońcem. Najlepiej ustawić go nieco dalej od szyby albo zastosować firankę lub roletę. Latem południowy parapet bez osłony może prowadzić do poparzeń liści.

Czy storczyka można wystawić latem na balkon?
Tak, ale tylko wtedy, gdy noce są ciepłe, a roślina nie stoi w pełnym słońcu. Balkon powinien być jasny, osłonięty od ostrego południowego słońca i silnego wiatru. Gdy robi się chłodniej, storczyka trzeba przenieść z powrotem do domu.

Czy brak kwitnienia storczyka może wynikać z braku światła?
Tak, zbyt ciemne stanowisko jest jedną z częstych przyczyn słabego kwitnienia. Jeśli storczyk wygląda zdrowo, ale długo nie wypuszcza pędów kwiatowych, warto sprawdzić, czy nie stoi zbyt daleko od okna.

Dlaczego Dendrobium nobile nie kwitnie? 
Najczęstszą przyczyną braku kwitnienia jest brak wyraźnego okresu spoczynku. Dendrobium nobile potrzebuje jesienią i zimą chłodniejszego, jasnego miejsca, ograniczonego podlewania i przerwy w nawożeniu, aby zawiązać pąki.

Czy Dendrobium nobile podlewa się zimą? 
Zimą podlewanie Dendrobium nobile należy mocno ograniczyć. Podłoże nie powinno być stale mokre. W okresie spoczynku podlewa się oszczędnie, tylko tyle, aby roślina nadmiernie się nie pomarszczyła.

Czy Dendrobium nobile można trzymać przy grzejniku?
Lepiej tego unikać, szczególnie jesienią i zimą. Zbyt ciepłe, suche miejsce przy grzejniku utrudnia przejście w okres spoczynku i może osłabić kwitnienie. Roślinie bardziej służy jasne, chłodniejsze stanowisko.

Czy Dendrobium nobile trzeba przycinać po kwitnieniu?
Nie należy usuwać zdrowych, zielonych pseudobulw po kwitnieniu. Są one magazynem wody i składników odżywczych. Przycinaj tylko pędy całkowicie suche, martwe lub chore.

Co zrobić, gdy Dendrobium nobile wypuszcza keiki?
Keiki to młode rośliny wyrastające na pędach. Nie trzeba ich od razu usuwać. Można je oddzielić dopiero wtedy, gdy są silniejsze i mają własne korzenie. Zbyt wczesne oddzielenie może osłabić młodą roślinę.